"...Jeśli sądzisz, że chciałbyś być poszukiwaczem, ale nie jesteś pewien czy żona będzie z tego zadowolona, albo wątpisz czy mógłbyś spędzać tyle czasu poza swoją regularną pracą lub obawiasz się, że jako kobieta stracisz część swojej kobiecości, to w rzeczywistości wybór już został dokonany. Poszukiwanie skarbów jest bowiem nie tyle zawodem, co stylem życia..." - Howard Jennings

(5000 p.n.e. - 600 p.n.e.)

Istnieje wiele spekulacji na temat lokalizacji ziemi Chawila (Havilah). Najbardziej prawdopodobne z geologicznego punktu widzenia to to, że rzeka Piszon to współczesna Koruh, która wpada do Morza Czarnego w pobliżu Batumi i że Chawila to pontyjskie pola złotonośne w pobliżu Trabzon (Trebizond) w Turcji.

To prawdopodobnie również jedno z miejsc w których Jazon i Argonauci poszukiwali Złotego Runa, ponieważ już w czasach historycznych poszukiwacze złota używali owczych skór w tym i w innych miejscach do łapania złotego piasku i samorodków podczas płukania. Innym często sugerowanym miejscem jest rejon na północ od starożytnego Babilonu, pomiędzy rzekami Eufrat i Tygrys. Zdanie w księdze Genesis mówiące, że złoto jest "dobre", prawdopodobnie znaczące stosunkowo czyste, może wskazywać na złoże wtórne. Jednak z tego co wiemy, żadne takie złoże nie istniało w pobliżu Babilonu, choć powinniśmy zaznaczyć, że takie złoża były eksploatowane w pobliżu źródeł Eufratu i Tygrysa w górzystym regionie Armenii (wschodnia Turcja). Z tych różnych lokalizacji, najbardziej prawdopodobną lokalizacją ziemi Chawila zdają się być złotonośne pola pontyjskie.

Rozważa się również różne lokalizacje dla Ofiru, bajecznie bogatej krainy złota z której fenicka flota króla Salomona przywiozła duże ilości tego cennego kruszcu (około 34 ton) do jego królestwa. W Księdze 10 Genesis jest ona wymieniona razem z ziemią Chawila i Saba. Ta pierwsza to, jak już wspomniałem najprawdopodobniej pola pontyjskie na południowych brzegach Morza Czarnego, co może tłumaczyć długi czas podróży (około trzech lat) z Ezion-geber u ujścia Zatoki Akaba do Ofiru i z powrotem (Księga Królów I 10:22) W ładunku wymieniano aimug (drzewa sandałowe), drogocenne kamienie, kość słoniową, małpy i pawie co pozwala na przypuszczenia o okrążeniu kontynentu afrykańskiego.Tarszysz (rejon w pobliżu Kadyksu, sugeruje, że złoto mogło pochodzić z Hiszpanii a dokładniej z oksydowanych złóż rejonu Huelva, gdzie znajduje się współczesne, górnicze miasto Tarsis. Dowody na wsparcie tej tezy możemy znaleźć w pierwszej księdze Machabejskiej (I Mach. 8:1-3) w której wspomniane są kopalnie złota i srebra w Hiszpanii. Inne mozliwości to Afryka Wschodnia, zwłaszcza Zimbabwe, gdzie znajdują się imponujące starożytne ruiny w których, jak sądzą niektórzy, zlokalizowane były kopalnie króla Salomona oraz inne instalacje metalurgiczne. Jeszcze inni umieszczają te kopalnie w południowej Turcji (góry Taurus), północno-zachodniej Arabii Saudyjskiej (ziemia starożytnych Midyjczyków i być może El Dorado Hebrajczyków), Sudanie (starożytna Nubia; "Nub" oznaczał "złoto" w starożytnym Egipcie, górach Ałtaju, Etiopii (wzdłuż wybrzeża pomiedzy starożytnym Adulis i Bab el Mandeb, gdzie tubylcy nazywali siebie "Afates"), Indiach (prawdopodobnie rejon Kolar), Kubie, Peru, Dalekim Wschodzie (zwłaszcza w Japonii), arktycznej Kanadzie i stu innych miejscach.

Saba, której królowa przywiozła królowi Salomonowi wielki magazyn złota (6 ton) (I Ks.Królów 10:10) odpowiada współczesnemu Jemenowi gdzie złoża mogły występować w pobliżu stref oksydowanej miedzi i siarczków ołowiu. Wydaje się jednak bardziej prawdopodobne, że królowa Saby uzyskała większość swego złota z Puntu, który można zrównać ze złotonośnymi rejonami w krajach leżących nad brzegami Morza Czerwonego i Zatoki Adeńskiej (Sudan, Etiopia, Dżibuti, Somalia) i być może również z Zimbabwe. To właśnie z tych rejonów egipska flota w czasach królowej Hatszepsut i późniejszych, sprowadziła do Egiptu wielkie ilości złota i stybnitu.

Midian, często uważany za hebrajskie El Dorado, okupuje najbardziej na północ wysuniętą część wybrzeża dystryktu Hejaz w Arabii Saudyjskiej na Morzu czerwonym w rejonie Zatoki Akaba. Rejon ten najwyraźniej obfitował w złoto w czasach biblijnych, jak świadczą wzmianki w Księdze Liczb 31: 50-54 mówiące o złupieniu Midianitów i zabraniu złota przez Izraelitów po pierwszej wojnie z nimi i cytatach w Księdze Sędziów 8:24-27 opisujących hołd złożony Gideonowi po podboju Midianitów. Większość ich złota zdaje się pochodzić ze złóż kwarcowych, które w starożytności były eksploatowane do znacznych głębokości.

Dwa inne źródła złota wspomniane w Starym Testamencie to Ufaz (Księga Jeremiasza 10:9; Daniela 10:5) i Parwaim (II Księga Kronik 3:6) nie mogły jak dotąd zostać zidentyfikowane. Wydaje się prawdopodobne, że znajdowały się w złotonosnych rejonach zachodniej Arabii. Taka ilość wzmianek o złocie i srebrze w Biblii świadczy o ich ważności w tamtych czasach. W większości przypadków, gdy oba te metale wymieniane są razem, to o srebrze wspomina się najpierw co może świadczyc o wczesnym etapie gdy złoto było mniej cenne od srebra. Złoża eksploatowane zawierały bowiem znikome ilości srebra i dopiero później ta sytuacja uległa zmianie, gdy eksploatowano bogate w srebro złoża galenowe (prawdopodobnie w Puncie, Arabii, Attyce, nad Morzem Egejskim, Azji Środkowej, Tracji, Macedonii i innych miejscach). Srebro stało się wtedy tak powszechne, że w czasach Salomona "nie ceniono go" (I Księga Królów 10:21) i król "złożył w Jerozolimie tyle srebra ile kamieni (I Królów 10:27).

Jednak wzmianki geologiczne na temat złota i srebra są stosunkowo rzadkie w Starym Testamencie. W Księdze Hioba czytamy "istnieje kopalnia srebra i miejsce gdzie płuczą złoto" (Księga Hioba 28:1) i "Ziemię...z ziarnkami złota zmieszany" (Hiob 28:5-6). Cytaty które co prawda dość naiwnie, ale jednak wyrażają dwie podstawowe prawdy o występowaniu złota a więc w postaci żył i złóż wtórnych.

W źródłach starożytnych istnieją pewne dowody na sporadyczną eksploatację złóż wtórnych i oksydowanych depozytów na wielu wyspach Morza Egejskiego (Tasos, Samos, Sifnos) w Anatolii, Troi, Tracji, Macedonii i Arkadii (w rejonie południowego wybrzeża Morza Czarnego (Pontus Euxinus), w Kapadocji (centralna Turcja), Baktrii (w górnym biegu rzeki Oxus), środkowej (Tien Szan i górach Ałtaj) i byc może również w Dacji (Transylwania). Wydaje się, że spore ilości złota wydobyto w Hiszpanii, najprawdopodobniej z różnych złóż i rejonów (Huelva, Almeria).

Indie, a zwłaszcza ich południowa część, były od dawna znane ze względu na swoje złotonośne tereny, gdzie w starożytności złoto znajdowano w złożach wtórnych, wypłukiwano oraz uzyskiwano z oksydowanych żył w skałach. Diodor Sycylijski w swojej "Bibliotheca Historica" napisanej w I wieku p.n.e. pisze, że w Indiach ziemia zawiera "bogate żyły różnego rodzaju, w tym wiele srebra i złota.."

Podobnie w Chinach, gdzie poszukiwano i wykorzystywano złoto w czasie wczesnej dynastii Szang (1800-1027 p.n.e.). Złoża leżały najprawdopodobniej w głębi kraju, wzdłuż Żółtej Rzeki (Huang-Ho) oraz być może w Mongolii. Historycy sugerują, że koplnictwo złota zostało wprowadzone do Korei w 1122 roku p.n.e. przez zwolenników Ki-ja, który wyemigrował tam z Chin. Z Korei, metody poszukiwań eluwialnych i aluwialnych przedostały sie do Japonii, prawdopodobnie już około roku 660 p.n.e.

Indianie amerykańscy znali złoto, jednak metal ten nie był przez nich specjalnie ceniony w starożytności. Później, w pierwszych wiekach ery chrześcijańskiej, złoto nabrało specjalnego znaczenia wśród Olmeków, Zapoteków, Majów, Azteków i innych cywilizacji Meksyku i Mezoameryki oraz cywilizacji Inków w Ameryce Południowej. Na złoto nie zwracali specjalnej uwagi Indianie z obecnych terenów USA a także Aborygeni w Australii.

Podsumowując, złoto było prawdopodobnie pierwszym metalem znanym ludzkości i wzmianki o nim pochodzą niemalże od czasu wynalezienia pisma. Wszystkie wczesne cywilizacje ceniły złoto i poszukiwały go na swoich i podwładnych im terenach a także zdobywały go poprzez handel. Istnieje niewiele starożytnych źródeł dotyczących specyficznych informacji geologicznych na temat złota, ale najstarsze mapy geologiczne pokazują złotonośne rejony Egiptu.

Bibliografia

Aitchison, L., 1960. A History of Metals, 2 vols., Macdonald & Evans, London, 647p.
Andree, J., 1922. Bergbau in der Vorzeit, C. Kabisch, Leipzig, 72p.
Ball, J., 1942. Egypt in the Classical Geographers, Survey of Egypt, Cairo, Government Press, Bulaq, 203p. (See Appendix 1).
Bromehead, C. N., 1942. Ancient mining processes as illustrated by a Japanese scroll, Antiquity 16:193-207.
Browne, C. A., 1935. The chemical industries of the American aborigines, Isis 23 (2):406-424.
Burton, R. E, 1979. The Gold-mines of Midian and the Ruined Midianite Cities (1878), Falcon-Oleander, London, 238p.
Cambridge Ancient History, 982 p., 12 vols., Cambridge Univ. Press, Cambridge.
Cheyne, T. K., and J. S. Black, Eds., 1899-1903. Encyclopaedia Biblica, 4 vols., Macmillan, New York.
Davies, O., 1935. Roman Mines in Europe, Clarendon Press, Oxford, 291p.
Derry, D. R., 1951. A 3000 year old gold mine, Canadian Mining Jour, 72 (pt. 2, no. 8):68-72.
Dominian, L., 1912. History and geology of ancient gold-fields in Turkey, Am. Inst. Min. Eng. Trans. 42:569-589.
Forbes, R. J., 1971. Studies in Ancient Technology, 2nd ed., vol. 8, E. J. Brill, Leiden, Holland, 295p.
Gardiner, A. H., 1914. The map of the gold mines in a Ramesside papyrus at Turin, Cairo Sci. Jour. 8:42-46.
Gardiner, A., 1961. Egypt of the Pharaohs, Oxford Clarendon Press, 461p.
Garland, H., and C. 0. Bannister, 1927. Ancient-Egyptian Metallurgy, Charles Griffin & Co., London, 214p.
Hawkes, J., ed., 1974. Atlas of Ancient Archaeology, McGraw-Hill, New York, 272p.
Healy, J. E, 1978. Mining and Metallurgy in the Greek and Roman World, Thames & Hudson, London, 316p.
Healy, J. E, 1985. The processing of gold ores in the ancient world, Canadian Inst. Min. Metall. Bull. 78 (874):84-88.
James, T. G. H., 1972. Gold technology in Ancient Egypt, Gold Bulletin 5 (2):38-42.
Jenness, D., 1960. The Indians of Canada, 5th ed., Canada Natl. Mus. Bull. 65, 452p.
Kidder, A., 1964. South American high cultures, in Prehistoric Man in the New World, Univ. Chicago Press, pp. 451-486.
Levey, M., 1959. Chemivtry and Chemical Technology in Ancient Mesopotamia, Elsevier, Amsterdam, 242p.
Lucas, A., 1948. Ancient Egyptian Materials and Industries, 3rd. ed., Longmans, London, 580P.
Martin, P. S., G. 1. Quimby, and D. Collier, 1947. Indians before Columbus, Univ. Chicago Press, Chicago, 582p.
Mills, E. W., 1916. Gold mining in Korea, Royal Asiatic Soc. Korea Branch Trans. 7:5-39.
Needham, J., 1954-1983. Science and Civilization in China, 6 vols., Cambridge Univ. Press, Cambridge.
Partington, J. R., 1936. Origins and Development of Applied Chemistry, Longmans, Green & Co., London 597p. Reprint Arno Press, New York, 1975.
Patterson, C. C., 1971. Native copper, silver, and gold accessible to early metallurgists, Am. Antiquity, 36 (3):286-321.
Purington, C. W., 1903. Ancient gold mining, Eng. and Mining Jour 75:437.
Ray, P. C., 1905. A History of Hindu Chemistry from the Earliest Times to the Middle of the Sixteenth Century A.D., Vol. 1, Bengal Chemical & Pharmaceutical works, Calcutta, 312p.
Rickard, T. A., 1932. Man and Metals, 2 vols., McGraw-Hill, New York, 1068p.
Rosenfeld, A., 1965. The Inorganic Raw Materials of Antiquity, Frederick A. Praeger, New York, 245p.
Sagui, C. L., 1930. Economic geology and allied sciences in ancient times, Econ. Geology 25:65-86.
Shepherd, R., 1980. Prehistoric Mining and Allied Industries, Academic Press, London, 272p.
Summers, R., 1969. Ancient mining in Rhodesia, Natl. Mus. Rhodesia Mem. 3, Salisbury, 236p.
Sutherland, C . H. V., 1969. Gold: Its Beauty, Power, and Allure, 2nd rev. ed., McGraw Hill, New York, 196p.
Tylecote, R. E, 1962. Metallurgy in Archaeology, Edward Arnold, London, 368p.
Tylecote, R. E, 1976. A History of Metallurgy, The Metals Society, London, 182p.
Weeks, M. E., and H. M. Leicester, 1968. Discovery of the Elements, 7th ed., Jour. Chem. Educ., Easton, Pa., 896p.
Wheeler, M., 1968. The Indus Civilization, Cambridge Univ. Press, Cambridge, 144p.
Whitehouse, D., and R. Whitehouse, 1975. Archaeological Atlas of the World, W. H. Freeman & Co., San Francisco, 272p.

Powrót do spisu treści.