"...Jeśli sądzisz, że chciałbyś być poszukiwaczem, ale nie jesteś pewien czy żona będzie z tego zadowolona, albo wątpisz czy mógłbyś spędzać tyle czasu poza swoją regularną pracą lub obawiasz się, że jako kobieta stracisz część swojej kobiecości, to w rzeczywistości wybór już został dokonany. Poszukiwanie skarbów jest bowiem nie tyle zawodem, co stylem życia..."
- Howard Jennings

Naparstki na przestrzeni wieków


Co to jest naparstek chyba nikomu nie trzeba tłumaczyć, historia tego drobnego przedmiotu liczy już sobie prawie dwa tysiące lat. Obserwując aukcje internetowe oraz naparstki prezentowane na forach internetowych zwróciłem uwagę na częste problemy z prawidłowym datowaniem tego znaleziska.


Prawdopodobnie najstarszy naparstek w Polsce (i jeden z najstarszych w Europie) znaleziono w czerwcu 2007 podczas wykopalisk archeologicznych w Sobkowie w województwie świętokrzyskim. Ma około 2000 lat. Zrobiono go z gliny. Został znaleziony wśród pozostałości chat kultury łużyckiej. Bardzo przypomina dzisiejsze naparstki, jest tylko grubszy. Naparstek był używany, widać w środku ślady paznokcia.
/gazeta wyborcza/

Najstarszy znany naparstek na świecie pochodzi z czasów rzymskich i został odnaleziony w Pompejach. Wykonany był z brązu. Datowano go na pierwszy wiek naszej ery. Rzymski naparstek znaleziono również w Verulamium, obecne St. Albans, w Wielkiej Brytanii. Można go obejrzeć w tamtejszym muzeum.


W tym artykule postaram się w przystępny sposób pomóc w datowaniu naparstków. Przygotowując się do napisania tego tekstu uznałem, że najlepszym sposobem będzie zaprezentowanie zdjęć naparstków wraz z datowaniem i krótkim opisem. Przy datowaniu naparstków należy zwrócić uwagę na materiał, z którego obiekt jest wykonany oraz sposób produkcji.
Naparstki typowo średniowieczne są dość łatwe w identyfikacji ze względu na półokrągły kształt oraz
bardzo nieregularnie wykonane otwory zapobiegające zsuwaniu się igły. Oczywiście w tym samym okresie występowały naparstki w kształcie, jakie znamy dzisiaj, ale umiejscowienie ich w konkretnych ramach czasowych jest nie lada problemem, więc żeby nie wprowadzać niepotrzebnego chaosu zaprezentuję tylko jeden przykład takiego naparstka w wersji otwartej (zdjęcie poniżej)



Średniowieczna legenda głosi, że ongiś żył i pracował pewien obrotny i pracowity krawiec, który ciągle kuł palec igłą. Pewnego razu wieczorem wyszedł do ogrodu przed swoim domem. Rosły tam
dzwonki. Nagle ku swojemu ogromnemu zdziwieniu krawiec zobaczył gnomy, które zrywały dzwonki i zabierały je do swojego gospodarstwa. Wkrótce zniknęły. Rankiem krawiec zajrzał do ogrodu i zobaczył, że dzwonki są całe. Nie wiedział czy mu się to wszystko przyśniło i postanowił wieczorem zaczaić się w ogrodzie. Gdy gnomy przyszły zaczął je śledzić. Okazało się, że zamieszkiwały podziemne królestwo. Były tam też elfy, które szyły dla gnomów ubranie i wszystkie palce miały zabezpieczone dzwoneczkami. Krawiec zorientował się że to pomysł również dla niego i już wkrótce na jego palcu przyciągał wzrok metalowy naparstek.


Dopiero w XVII wieku większość produkowanych naparstków uzyskała kształt, który przetrwał do dzisiaj.
Żeby prawidłowo ocenić wiek danego artefaktu należy zwrócić uwagę na technikę wykonania m.in: ręczne wykonanie otworów, grubość naparstka oraz ewentualne ornamenty.
Tak wykonane naparstki przetrwały do okresu "rewolucji przemysłowej", kiedy zaprzestano produkcji naparstków w manufakturach a zaczęto je produkować na skalę przemysłową w licznie powstających fabrykach. Naparstki pochodzące z tego okresu są wykonane w sposób mocno uproszczony bez przywiązywania większej wagi do szczegółów wykonania, co widać na ilustracji obok : Na zdjęciu obok przykład naparstka XVII wiecznego, gdzie otwory zostały wykonane przy pomocy wiertła oraz zdjęcie powyżej naparstka nawiązującego w formie do średniowiecznych, ale posiadającego już cechy późniejszych naparstków.



W Anglii jeżeli kobieta spożyła nawet naparstek alkoholu i z własnej nieprzymuszonej woli zdawałaby się chętna pójścia do łóżka z mężczyzną, a mężczyzna błędnie domniema jej intencje to jest to gwałt a kobieta jest ofiarą. Oczywiście w drugą stronę też to działa: jeżeli kobieta wykorzysta seksualnie pijanego w trupa mężczyznę, nawet jeżeli wcześniej będziesz jej mówił "kwiatuszku, wyglądasz bardzo seksownie..." może ją oskarżyć o gwałt.

Potocznie naparstkiem nazywa się niewielką jednostkę objętości – pojęcie to pochodzi z początków XIX wieku, gdy naparstków stosowano jako miarki do mocnego alkoholu.

Podczas II wojny światowej brytyjski rząd odbierał srebrne naparstki "tym, którzy nie mieli nic do oddania", i przetapił je, żeby uzyskać fundusze na sprzęt medyczny.


Z okresu XVIII-XIX wieku pochodzi większość znalezisk naparstków ze względu na masowość produkcji. Są one w zbliżonym do siebie kształcie, ale ze względu na mnogość wytwórców mogą się róznić szczegółami oraz jakością wykonania. W połowie XIX wieku zaczęto produkować luksusowe naparstki wykonane ze srebra oraz bogato zdobione np. złoceniem lub pięknym grawerunkiem w metalu. W czasach nam najbliższych, czyli w XX wieku naparstki zaczęto produkować z innych materiałów niż brąz a więc np. z aluminium. Czasem naparstki były wykorzystywane w celach reklamowych lub propagandowych, czego świetnym przykładem jest niżej zaprezentowany naparstek z okresu I Wojny Światowej.







Współczesna sztuka pamiątkarska prześciga się we wzorach malowanych na porcelanowych naparstkach. Sentyment do starych, metalowych naparstków skłania do kupna metalowego substytutu.




Mam nadzieję, że ten artykuł spowoduje, iż wiele ciekawych naparstków zostanie wyjętych z przysłowiowego "pudła ze złomem" i zostaną docenione jako niepozorny przedmiot z długą i interesującą przeszłością. Ci, którzy chcieliby zacząć kolekcjonowanie naparstków ucieszą się pewnie informacją, że większość z nich można nabyć na aukcjach internetowych za stosunkowo niewielkie kwoty: 10-50zł.



Naparstek w różnych językach:
Dansk (Danish) n. - fingerbøl
Nederlands (Dutch) vingerhoed
Français (French) n. - dé à coudre
Deutsch (German) n. - Fingerhut
Ελληνική (Greek) n. - δαχτυλήθρα
Italiano (Italian) ditale
Português (Portuguese) n. - dedal (m), casquilho (m), terminal de cabo (m)
Русский (Russian) наперсток
Español (Spanish) n. - dedal, abrazadera
Svenska (Swedish) n. - fingerborg
Arabic (الاسم) انبوب معدني قصير, كشتبان עברית Hebrew n. - אצבעון, צינור קטן במכונה, טבעת-חיזוק, טבעת למניעת חיכוך

Jakub Kowalski aka kuba_gd


P.S. Jeśli posiadasz naparstek który chcesz zidentyfikować, lub jakiekolwiek inne znalezisko, lub po prostu chciałbyś pokazać swoje zbiory, prześlij zdjęcie wraz z krótkim opisem na email: poszukiwania@gmx.com Gwarantujemy pełną anonimowość i dyskrecję.


Powrót do spisu treści.




Copyright © by Thesaurus News 2007.
All Rights reserved ®